Müverrih

UNESCO’nun 2009 Uluslararası Katip Çelebi Yılı dolayısıyla düzenlediği Piri Reis’ten Katip Çelebi’ye “Osmanlı‘nın Dünya’ya Bakışı’ harita sergisi 8 Haziran2da Dolmabahçe Sarayı’nda açılıyor.

Dolmabahçe Sarayı Sanat Galerisi’nde 8-17 Haziran tarihleri arasında açılacak olan serginin açılışı 8 Haziran’da düzenlenen kokteylle saat 19:00′da açılacak. Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay katılımı ve Bahçeşehir Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı Enver Yücel’in ev sahipliğinde gerçekleşecek açılışa çok sayıda seçkin konuğun katılması bekleniyor: 8-17 Haziran tarihleri arasında açık olacak serginin büyük ilgi görmesi bekleniyor.

Katip Çelebi’nin doğumunun 400. yıl dönümü dolayısıyla hazırlanan ‘Piri Reis’ten Katip Çelebi’ye Osmanlı’nın Dünyaya Bakışı’ adlı sergi, 8 Haziranda Dolmabahçe Sarayı Sanat Galerisi’nde açılacak.

Bahçeşehir Üniversitesi bünyesinde kurulan Medeniyet Araştırmaları Merkezinin Katip Çelebi’nin 400. doğum yıl dönümü kutlamaları çerçevesinde hazırladığı sergi, 17 Hazirana kadar 10.00-17.00 saatleri arasında ziyaret edilebilecek.

Sergi ile Piri Reis’ten Katip Çelebi’ye uzanan 16 ve 17. yüzyılları kapsayan süreçte haritalardan yola çıkılarak, Osmanlı’nın dünyaya bakışı, evreni algılayışları yansıtılmaya çalışılacak. Bu yapılırken haritalar dijital resimleme yöntemiyle yeniden tasarlanarak, geniş kitlelerin dikkatini çekecek artistik bir şekilde sergi mekanıyla uyum içinde sunulacak.

Esas olarak Osmanlı dönemi haritalarının ele alındığı sergide, önceki döneme ait geleneksel haritalar da yer alacak.

Sergide, Katip Çelebi’nin 1648′de hazırladığı coğrafya konusundaki ”Cihannüma/Dünyaya Bakış” adlı eserinin 1732 yılında İbrahim Müteferrika tarafından ilavelerle yayımlanan versiyonunda yer alan haritalar, dijital resimleme tekniğiyle artistik bir biçimde sunulacak.

UNESCO tarafından 2009 yılı, ”Uluslararası Katip Çelebi Yılı” olarak kabul edildi.

Katip Çelebi ve Haritacılık

14 yüzyılda tarih sahnesine çıkan Osmanlılar, çok geçmeden Akdeniz’e ulaştılar. 16 yüzyılda bir Türk denizi haline gelen Akdeniz’de seyrü sefer için Osmanlılar öncekilerden çok daha fazla coğrafya ve haritacılığa ihtiyaç hissettiler. Çağdaşı Müslüman ve Hıristiyan Avrupalı haritacılardan istifade ile Osmanlı denizcilerinin kullanımına yönelik, dönemin “portulan” haritacılık tekniğine uygun olarak deniz haritalarını üretmişlerdir. 16-17. yüzyılın Osmanlı coğrafyacıları hem Osmanlı İmparatorluğuna, hem de dünya coğrafyasına ilişkin çok sayıda harita hazırlamışlardır.

Bu haritalar, kıtaların ve denizlerin, iklimlerin ve yönlerin, ülkelerin ve şehirlerin, hükümdarları, bayrakları ve halklarını, flora ve faunasını aksettiren görsel tarih eserleridir.

16. yüzyılda Dünyanın en büyük imparatorluğunu kurmuş olan Osmanlılar, komşularının ya da uzak diyarlardaki ülkelerin büyüklükleri, hükümdarları, denizleri, coğrafi yapısı, hayvan ve bitki örtüsünü merak etmişlerdir. Klasik coğrafya kitapları, bu konuda ihtiyaç duyulan bilgileri kapsaması bir tarafa bilgilerin doğruluğuna güvenilmezdi.

Haritacılık da aynı şekilde “Acaibü’l-mahlukat” tarzı coğrafya eserlerinin haritaya aktarılmasından ibaret idi. Portulan tipi bu haritalar, matematiksel tabanlı olmayıp üzerinde enlem ve boylam çizgileri bulunmamaktadır. Haritanın doğruluğu ya da kullanışlılığında bir standart olmadığı gibi, başarısı kullanıcısının tecrübesine ve gözlemlerine doğrudan bağlı idi.

Piri Reis’in dünya haritaları ve 1526’da Kanuni Sultan Süleyman’a takdim ettiği Kitab-ı Bahriye’si 16. yüzyıl denizcilik ve haritacılık konusunda Osmanlı’daki en önemli eserlerdir. Geleneksel tarzda hazırlanmış olmasına rağmen Piri Reis’in eserleri, şahsi tecrübeleri, gözlemleri yanında doğu ve batı haritalarından yararlanılarak hazırlanmış portulan haritalardır. Enlem ve boylam çizgileri olmadığı halde, projeksiyon merkezleri ve düzeltilmiş yörüngeleri sebebiyle denizcilerin pratik kullanımı açısından bilimsel haritalar kadar doğruluk arz eder.

Değişen Dünya konjonktüründe Osmanlılar coğrafyanın değerini keşfeder. Katip Çelebi, doğunun mistik dünyasında, Helenistik dönemin izlerini taşıyan biraz efsane, biraz gariplikler, biraz egzotik, hükümdar ve vezirlerin hoşça vakit geçirme ile bilgilendirme arasında kalan “Acaibü’l-mahlukat” tarzı coğrafya ve haritacılık anlayışından yeni bilimsel tarza yönelişin ilk işaretlerini verir.

Bu projede 15-17 yüzyıllarda hazırlanan haritaların incelenmesi bir noktada Osmanlının dünyaya bakışını da yansıtacaktır. –Projede aynı zamanda 17. Yüzyıl’da Osmanlı dünyasından kesitler: Ulema ve eğitim dünyası ve fikir akımları Özellikle Kadızadeliler hareketi; Girit Savaşı ve Avrupa Hıristiyan ordularının Osmanlı karşısındaki ilk ciddi direnişleri; Yenidünya servetinin Avrupa’ya ulaşması ve Osmanlı iktisadiyatında gerilemeler Tarhuncu Ahmet Paşa layihası ve Osmanlı kalkınma planları ele alınacaktır.