Müverrih

Osmanlı tarihi üzerine son zamanlarda yapılan çalışmalar Osmanlı’yı çok farklı yönlerden tanıma imkânı sağlamıştır. Sadece siyasî tarih olarak değil, sosyo-ekonomi, esnaf teşkilatları, gündelik yaşam, şehir tarihleri, Osmanlı kurumları gibi daha detay sayılabilecek alanlarda yapılan araştırmalar, daha önce büyük resimde görülenden farklı bir ışık vermiştir.

Tarih, bir mühendislik gibi uzmanlık alanı gerektirmediğinden, biraz ilgi ve okuma ile üzerine yorum yapılabilecek bir alan olarak görülüyor. “Osmanlı’yı Özlemek ya da Tarih Tasarlamak” kitabındaki makaleleriyle Prof. Dr. Salih Özbaran, tarihin herkesin kendisinde konuşma yetkisi gördüğü bir alan olması noktasıyla başlayarak Osmanlı Tarihi ve tarih tasarıları üzerinde duruyor.

Ağrılıklı olarak Radikal İki ve Cumhuriyet Kitap’da yazdığı kitap eleştiri yazıları ve tarih üzerine makalelerin yer aldığı kitapta ana başlıklar halinde şu tespitler yapılmış:

- Tarih, herkesin üzerine söz söyleyebileceği bir alan olarak görülüyor.

- Siyasetçiler tarihi “yeniden inşaa” malzemesi olarak kullanıyorlar ve bu haliyle tarihe zarar veriyorlar.

- Osmanlı’ya hayran olmak ya da özlemek müverrihin uzak durması gereken bir tavır.

- Çağdaş tarih öğretimi için Osmanlı’ya soğukkanlı yaklaşmak gerekir.

Devamını oku »

Uzun zamandır muverrih’e yazar kaydını açıp açmamayı düşünüyordum. Sadece bir kişinin yazdığı bir site olmasını başından beri istemedim ancak taşlar yerine oturana kadar böyle devam etmeliydi. Gerçi çok seyrek yazan birkaç arkadaşım yazar olarak kayıtlı ama bundan sonra onlardan da daha fazla yazı bekliyorum.

Neler yazabilirsiniz?

Tarihle ilgili olan her şey. Osmanlı tarihi, Türk tarihi gibi bir sınırlamamız yok. Bize yeni bir bilgi verecek her yazı bu blogda yer alabilir. Tarihi arka planı muhafaza edilmek şartıyla geleceğe yönelik projeksiyonlar, devletler arası siyasetin durumu yani günümüzde olup bitenleri, asla politik açmazlara düşmeden, değerlendiren yazılar da yazabilirsiniz.

Nasıl kayıt olacağım?

Yönetim kısmından “Kayıt Ol” bağlantısını takip ederek yazar kaydınızı yapabilirsiniz.

Çok fazla spam kayıt gelmeye başladığı için muverrihnet[at]gmail.com adresine e-posta gönderirseniz, kaydınızı manuel olarak yapacağım ve size şifreniz gönderilecek.

Siteye yazı eklerken başlık kısmına yazınızı ifade edecek en uygun kısa ifadeyi seçmeniz, yazınızı çok uzun tutmamanız okunmasına katkı sağlayacaktır.

Konu: Çarlık Rusya’sı ve Rus-Osmanlı İlişkisi

Neva Nehri’nin kıyısındayız. St.Petersburg’un asıl kurulduğu mekan burada Petropavlovsky Kalesi’dir, fakat şehir hiç şüphesiz ki bu garnizondan inkişaf etmiş değildir. Asıl kıtayla birleştiği temel ada olan Vasilya (Vasilievsky) adasındadır. Nitekim karşımızda “Zimniy Dvorets”, yani Kışlık Saray’ı görüyoruz.

Burası Çariçe Büyük Katerina’nın kendi inziva alanını seçtiği bir bölge; onun için Ermitaj adını almış ve bugün Avrupa’nın hatta dünyanın belki de en zengin müzesi. İçinde eski şark, yeni şark Avrupa sanatı ve bilhassa biz Türkler için çok önemli olan orta Asya ve güney Rusya’daki kazılardan çıkan buluntuların hepsi burada.

Sarayı takip ettiğiniz zaman Neva’nın kaynağına doğru, yeşil bina ünlü Rusya mareşali Kutuzov’un sarayı, zaten Petersburg saraylarıyla ünlüdür. Bir yerde Aniçkov denen yapıcı albayın adını taşıyan köprüden kanala girdiğiniz zaman ünlü aile Yusupov ve Aniçko adını taşıyan ana kraliçenin sarayı, şehirde iki tane Şeremetyev, bir tane ünlü Straganov sarayı ve sayısız diğer köşkler ve saraylar yer alıyor. St.Petersburg’da bir bina veya apartman sahibi olmak Rusya’nın yüksek aristokrasisi için bir emir ve nizamname konusuydu.

Devamını oku »

Fransız İhtilali Sırasındaki Olaylar

Konu: Osmanlı’da Milliyetçilik

İlber Ortaylı: Adaletli mahlasıyla yani adli olarak tanınan sultan 2. Mahmut, onun tamamlanmamış bir tuğrası yanındayız. 2. Mahmut, adli unvanını taşımasına rağmen tarihimizde herkesin iştirak edemeyeceği işlemleri fiiliyle de tanınır. Bunlardan bir tanesi hiç şüphesiz gerekli olan fakat çok şedit, çok kanlı bir şekilde ortadan kaldırılan Yeniçeri Ocağı’dır. İkincisi bu ocağın lağvı sırasında büyük bir iftira mekanizması işlemiş ve Şanizade gibi çok önemli bilgin ve tarihçiler bile bu furyanın içinde eriyip gitmişlerdir ama hiç şüphesiz o, Osmanlı tarihinin Büyük Petrosu’dur. Hiç acımasız, hiç tereddütsüz yürüttüğü inkılaplarla Türkiye İmparatorluğu’nu yeni bir döneme götürdüğü açıktır.

Bir konunun üzerinde duralım.  Bu şiddetli yeniçeri düşmanlığı sırasında bazı konularda affedilmeyen hatalar da yapmış mıydı? Mesela, Mehter’i de ortadan kaldırmıştı. Musikiden anlayan bir padişahtı ve bu musikinin bu asra hitap etmeyeceğini söyledi ama 1908’de başka inkılapçılar, ordunun geleneğe ve morale de ihtiyacı olduğunu ileri sürerek Mehter’i yeniden ihya ettiler. Bu 2.Meşrutiye devrine ait bir olaydır. 2.Mahmut, uzun bir yönetim sergiledi o devir için. Parçalanma halindeki bir imparatorlukta merkezi otoriteyi tesis etti ve acımasız bir politikayla bunu gerçekleştirdi. Bazı yönleri üzerindeyse çok az duruyoruz. Bugün İstanbul’da , Anadolu ve Rumeli’deki birçok kiliselerin önünde, eğer zamanın tahribatına ve insanların ihmaline ve antikacıların hırsızlığına maruz kalmadıysa, hemen hemen her kilise önünde bir 2.Mahmut çeşmesi bulunur. Demek ki o, bir imparatorluğun muhtelif dinlerden ve dillerden oluşan bir tebaanın başında olduğunun şuurundadır. Bunun çeştli örneklerini görürüz.

Devamını oku »

Konu: Milletler Tarihi

İlber Ortaylı: Osmanlı İmparatorluğu tebaasının dini ve lisani renkliliği açısından hiç şüphesiz ki tarihteki Büyük Roma’dan sonra en ilginç olanı. Eski Roma pagan bir imparatorluktu ve hayatının belli bir safhasına kadar bu imparatorlukta tek tanrılı yani semavi dinler mensubu, tarih icabı sadece Filistin’deki yahudilerdi. Yahudilerle diğer çoktanrılı dinlerin , en başta Romalılar’ın kendilerinin birarada olmaları ve bulunmaları hiç şüphesiz ki belirli sorunları getirmiştir. Bizzat Hristiyanlığın çıkışı ve Hazreti İsa’nın çarmıha gerilmesi olayları sırasındaki çatışma noktaları da bunu göstermektedir.

Devamını oku »

Konu: Osmanlı’da fikir özgürlükleri
Konuk: Erol Şadi Erdinç

İlber Ortaylı: Osmanlı İmparatorluğu’nun son yüzyılı hürriyet fikri, insan hakları, hürriyetin teşkilatlanması, farmantalizm, baskı gruplarının ortaya çıkması gibi alışılmadık olaylarla geçmiştir.

Batı cemiyetinden bunların farkı, o vakte kadar bir dinler ve diller haritası olan kozmopolit bir son Roma İmparatorluğu’nun ve müslümanların hakim olduğu bir büyük imparatorluğun hayatında bir etnik mücadeleyle bir arada yürümesidir.

Burada iki tane çağdaş tarihçinin tezlerine değinmek zorundayız. Profesör Ercüment Kuran, o vakte kadar hakim olan şeriatı garra, yani müslüman toplumunun ve ona bağlı gayrimüslimlerin fert ve toplum olarak yaşayabilmeleri için hük ahkamına uymak zorunda kaldığımız şeriata tanrının vahyine dayanan kurallara karşı artık bazı münevverlerin hukuk-u tabiyyeden, insan haklarından bahsettiğine işaret etmesidir.

Devamını oku »

Konu: Osmanlı’da tarikatlar
Konuk: Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tasavvuf Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi, Prof. Dr. Mustafa Kara

İlber Ortaylı: Bir vakitler Hindistan’dan kaynaklandığı ve İran noktasında yoğun olarak tasavvuf hareketlerinin şekillendiği hatta İran edebiyatının en parlak dönemini tasavvufi düşünceye borçlu olduğu bilindiği halde bilhassa 16. asırda Safevi hakimiyetinden ve Şii caferiliğin resmen din olarak ilan edilmesinden sonra İran kıtasında insanların tasavvufi düşünceyi, hele tarikatları izlemediği görülmüştür.

Devamını oku »