Müverrih

Uzun zamandır muverrih’e yazar kaydını açıp açmamayı düşünüyordum. Sadece bir kişinin yazdığı bir site olmasını başından beri istemedim ancak taşlar yerine oturana kadar böyle devam etmeliydi. Gerçi çok seyrek yazan birkaç arkadaşım yazar olarak kayıtlı ama bundan sonra onlardan da daha fazla yazı bekliyorum.

Neler yazabilirsiniz?

Tarihle ilgili olan her şey. Osmanlı tarihi, Türk tarihi gibi bir sınırlamamız yok. Bize yeni bir bilgi verecek her yazı bu blogda yer alabilir. Tarihi arka planı muhafaza edilmek şartıyla geleceğe yönelik projeksiyonlar, devletler arası siyasetin durumu yani günümüzde olup bitenleri, asla politik açmazlara düşmeden, değerlendiren yazılar da yazabilirsiniz.

Nasıl kayıt olacağım?

Yönetim kısmından “Kayıt Ol” bağlantısını takip ederek yazar kaydınızı yapabilirsiniz.

Çok fazla spam kayıt gelmeye başladığı için muverrihnet[at]gmail.com adresine e-posta gönderirseniz, kaydınızı manuel olarak yapacağım ve size şifreniz gönderilecek.

Siteye yazı eklerken başlık kısmına yazınızı ifade edecek en uygun kısa ifadeyi seçmeniz, yazınızı çok uzun tutmamanız okunmasına katkı sağlayacaktır.

Toplam 64 madde idi ve Almanya’da imzalandı.

Ayastefanos’un Rusya-İngiltere-Avusturya arasında değiştirilmesi konusunda bir kongre toplanması Almanya’nın öncülüğünde toplanmıştır. Bu bakımdan kongrenin Berlin’de toplanması teklifi diğer devletler tarafından kabul görmüştür. Kongreye, Paris ile Londra antlaşmalarına katılan devletler bu kongreye de dahil edildiler. Osmanlı Devleti Mehmed Ali Paşa, Kara Todori Paşa ve Berlin sefiri Sadullah Bey tarafından temsil edildi.

Rusya başbakan Garçakof ve Londra sefiri Şuvalof’u; İngiltere başvekil Beconsfield ile Hariciye Nazırı Salibury’i; Avusturya Hariciye Nazırı Kont Andraşi’yi; Fransa Hariciye Nazırı Vadington’u; İtalya Hariciye Nazırı Kont Gorti’yi kongreye gönderdiler. Almanya ise ev sahibi sıfatıyla Başbakan Bismarck’ı kongreye memur etti.

Antlaşma Maddeleri

Kongre çalışmaları 1 ay sürmüştür. 13 Haziran’da çalışmaya başlayan kongre 13 Temmuz 1878’de çalışmalarını sonlandırdı. Ayastefanos’un imzalanmasından 4 ay sonra imzalanmıştır.

Devamını oku »

Ayastefanos, Osmanlı Devleti için bir mağlubiyet belgesi idi. Rusya, bu antlaşmanın tasdik belgelerini süratle, 15 gün zarfında hatta mümkünse daha erken teati edilmesini istiyordu. Çünkü Avrupalı devletlerin bir müdahalesinden endişe duymaktaydı. Osmanlı Devleti ise, kendisi açısından fevkalade zararlı ve onur kırıcı olan bu antlaşmayı biraz hafifletmek, bilhassa tazminatla ilgili maddeler için Çar nezdinde girişimde bulunmak istiyordu. Bu maksatla Serasker Rauf Paşa’yı fevkalade elçi statüsüyle Petersburg’a gönderdi.

Rauf Paşa’ya verilen talimat

1) Bulgaristan’ın prenslik haline getirilmesinden vazgeçilmesi, buna karşılık Osmanlı’nın başka bölgelerinde uygulanan müstakil bir bölge haline getirilmesi.

2) Savaş tazminatından vazgeçilmesi

3) Karadğlılara verilen Bar Limanı ve Podgariçe’ye karşılık Bosna-Hersek’de yer verilmesi.

4) Bulgaristan sınırlarının Osmanlı Devleti tarafından tayin olunacak yerlerden daraltılması.

5) Rumeli’den göç eden Müslüman halkın vatanlarına dönmek istedikleri takdirde can, mal ve namuslarının emniyet altına alınması.

6) Tazminattan tamamen vazgeçilemiyorsa hiç olmazsa Doğu’da Beyazıd’ın Osmanlı’ya bırakılması.

7) Şayet Bulgaristan idaresi hakkında bir değişiklik sağlanamadığı takdirde buradaki Müslüman halkın hakkının korunması

Kıbrıs’ın İngiltere’ye Bırakılması
4 Haziran 1878’de temel konusu Kıbrıs adası olan İngiliz-Osmanlı gizli antlaşması imzalandı. Bu antlaşmanın dayandığı temel argüman İngiltere tarafından şu başlıklar altında ileri sürülmekteydi:

- Osmanlı Devleti mağlup olmuştur. Hükumet çaresizlik içindedir. Bu haliyle Osmanlı Devleti çöküşün eşiğindedir.

- İngiltere Ayastefanos’un Balkanlar’ı ilgilendiren maddeleri Avrupa, bilhassa İngiltere menfaatine uyan bir şekilde değiştirmeyi ummaktadır.

- Rusya’nın Osmanlı Devleti’nin Asya toprakları üzerindeki tehdidi büyüktür. Pek çok halktan, ırktan, inançtan insanların yaşadığı bu toprakları; Kars, Ardahan ve Batum’u işgal etmekle Rusya Ermenileri, Irak halkını ve Suriye’yi dahi Osmanlılara karşı kışkırtabilir, onların bağımsızlık isteklerini körükleyebilir. Bu bakımdan Osmanlı Devleti’nin Asya’daki hakimiyeti için güçlü bir devletle ittifak yapması şarttır. Bu devlet Rusya’nın tecavüzünü silah gücüyle önlemeye muktedir bir devlet olmalıdır. Bu devlet de İngiltere’dir.

- İngiltere’nin böyle bir ittifak için 2 şartı vardır; birincisi Osmanlı Devleti’nin Asya topraklarındaki Hristiyan unsurların durumunu ıslah etmesi. Buna dair resmi bir teminat vermelidir. İkincisi, Osmanlı Devleti İngiltere’ye Suriye veya Anadolu sahillerine yakın bir yeri vermesidir; yani Kıbrıs’ı vermesidir.

- Kıbrıs, Osmanlı Devleti’ne ait olacaktır. Gelirleri Osmanlı hazinesine girmeye devam edecektir. İngiltere adayı sadece askeri amaçlarla kullanacak. Rusya işgal ettiği Anadolu’daki toprakları terk ettiği zaman İngiltere adayı bırakacaktır.

İngiltere bu tekliflerini İstanbul’daki büyükelçisi Lord Henry Loyard vasıtasıyla Bahriye Nazırı ve Mabeyn Müşiri (askeri danışman) Said Paşa’ya bildirdi. İngiltere bu tekliflerin kabul edildiği taktirde Osmanlı lehine çalışacağını ifade etti. Loyard Abdülhamid tarafından kabul edilirse, tekliflerin gizli tutulup çabucak kabul edilmesini istedi. Bu teklifler Osmanlı kabinesinde görüşülmedi. Sadece sadrazam Sadık Paşa ile Maarif Nazırı Münif Efendi haberdar edildi. Hariciye Nazırı Saffet Paşa’da dahi gizli tutuldu. Sultan II. Abdülhamid İngiltere’nin tekliflerini kabul etmeden önce eski sadrazam Mehmed Rüşdü Paşa ile Namık Paşa’nın fikrini almak istedi.

Teklifler bir mazbata halinde Hariciye Nazırına sunuldu. Nazır Saffet Paşa bu teklifleri imza etmek istemedi. Loyard, şayet Osmanlı Devleti teklifleri kabul etmek istemezse kongrede barış şartlarının değiştirilmesi konusunda herhangi bir çaba sarf etmeyeceği gibi donanmasıyla Kıbrıs’ı zorla istila edeceği tehdidinde bulundu. Neticede 10 Temmuz 1878 tarihinde Kıbrıs’ın İngiltere’ye bırakılması antlaşması padişah tarafından da tasdik edildi. Antlaşma, gizli tutuldu. Fakat Berlin Kongresi sırasında İngiltere-Osmanlı gizli antlaşması ortaya çıkınca başta Rusya olmak üzere diğer devletler farkına varmış oldular.

İlgililerine Önemli Not: Konunun devamı ilerleyen günlerde yayınlanacaktır.

Ayastefanos’un maddelerine bakıldığında antlaşmanın Osmanlı-Rus ilişkileri bakımından bir dönüm noktası olduğu görülür. Bir defa Balkanlar’da 3 yeni bağımsız devlet Osmanlı toprakları üzerinde kurulmuştur. (Romanya, Sırbistan, Karadağ) Aynı zamanda bir büyük Bulgar Prensliği ortaya çıkmıştır. Her ne kadar Osmanlı hakimiyetinde gözükse de antlaşmanın imzalanmasından sonra iki yıl boyunca Rus askeri işgali altında bulunmuştur. Osmanlı askerleri tamamen bölgeyi boşaltacak ve prenslik idaresinin kurulması bir Rus komiserinin gözetiminde olacak. Bosna ve Hersek’de artık Rusya ve Avusturya’nın istekleri doğrultusunda bir idare oluşturulacaktır.

Rusya bu antlaşma ile Balkanlara tamamen yerleşmiş ve Panslav emelini gerçekleştirmiştir. Bundan başka Osmanlı Devleti Girit, Teselya ve Arnavutluk’ta gerçekleştireceği reformları Rusya’ya danışarak yapmak zorundadır. Bu da Osmanlı Devleti’nin iç işlerine yabancı bir devletin müdahalesi anlamına geliyordu. Doğuda Kars, Ardahan, Batum e Doğu Beyazıd’ın Rusya’ya bırakılması bilhassa Beyazıd’ın bırakılması Erzurum’un tehdit altına alınması demekti.

Devamını oku »

1., 2., 3. ve 4. Maddeler Karadağ ile ilgiliydi.

1) Karadağ bağımsızdır. Sınırları genişletilmiştir ve Adriyatik Denizi’ne kadar uzatılmıştır. Spezzia ve Antivarı Limanları Karadağ’a terk edilmiştir.

2) Karadağ ile Osmanlı Devleti arasında meydana gelecek olan antlaşmazlıklarda Rusya ve Avusturya hakemlik görevini yürütecektir.

3) Sırbistan bağımsızdır, sınırları genişletilmiştir. Bu çerçevede Niş sancağı Sırbistan’a bırakılmıştır. (Nisos Konstantin’in doğum yeri)

4) Sırbistan eline geçen topraklarda arazisi bulunan Müslümanlar memleketlerini terk etmek istedikleri takdirde arazileri hakkında çıkacak bir ihtilaf, içinde bir Rus komiserin bulunduğu komisyon tarafından karara bağlanacaktır.

Devamını oku »

Çar II. Aleksander

Avrupa Devletlerinin Tepkisi
Avrupalı devletler ateşkes şartlarını öğrenince telaşa kapıldılar. İngiltere Boğazların Ruslar’ın eline geçmesinden endişelendi ve böylece Akdeniz filosunu İstanbul’a gönderdi.

Avusturya; Rusların galibiyetini bütün Slavların birleşmesini sağlayacağından, Balkanlardaki menfaatlerine helal getireceğini düşünüyordu. Bunun için 3 Şubat’ta Avusturya hükumeti bu ateşkesin hükümlerini Avrupalı devletler arasında imzalanmış antlaşmaları ihlal ettiğini söyleyerek protesto etti. Ayrıca ordusunu seferber etti.

Fransa ve İtalya; ihtiyatlı davranmakla beraber Rusya’nın tek başına Şark Meselesini halletmesinden memnun görünmüyorlardı. (Makamat-ı Mübareke ve Osmanlı Avrupası, Hindistan yollarının güvenliği meselesi Şark Meselesi’nin temel argümanlarını oluşturuyordu. Bu mesele 1815’te ortaya çıktı.)

Alman şansölyesi Bismarck, Rusya kadar durumdan memnundu çünkü, Şark Meselesi’nde çıkarı yoktu. Balkanlar’da herhangi bir menfaati bulunmuyordu. Yegâne endişesi Avrupalı devletlerin Almanya aleyhine bir ittifak kurma düşüncesiydi.

Avrupalı devletler bu suretle Almanya’yı ilgilendirmeyen konularla meşgul oluyordu ve savaş için taraflar arasında hakemliğe hazır olduğunu deklare etti.

Devamını oku »

Osman Paşa

Rusların’ın Osmanlı’ya savaş açması üzerine Avrupalı devletler tarafsızlıklarını ilan etmişlerdi. İngiltere Rusya’nın Savaş sebeplerini yeterli ve haklı görmediğini, tek başına Balkanlarda söz sahibi olmasını ve bölgedeki Hristiyanların hamiliğini üstlenmesini Paris Antlaşması hükümlerine aykırı bulmaktaydı. Savaşın seyri süresince Osmanlı orduları savunma durumunda gereken mukâvemeti göstermişti. Plevne’nin düşüşü ve doğuda Kars’ın Rusların eline geçmesi üzerine Sultan II. Abdülhamid Ruslarla onurlu bir barış antlaşması yapmanın yollarını aramasına başlaması için hükumete direktifte bulundu. Bu meselede eski sadrazamlardan Mehmed Rüşdü Paşa’dan bir rapor hazırlaması istendi. Hazırlanan raporda askerî ve malî bakımdan savaşa devam edilemeyeceği, bu noktada devletin itibarını zedelemeyecek bir barıştan başka yol olmadığını belirtti. Yine raporda bu barışın yabancı devletlere, devletin iç işleri ve Hristiyan tebânın işlerine müdahale etmeme esâsına dayanması gerektiği ifade edilmiştir. Plevne’nin düşüşü, savaşın seyrini değiştirmişti. Romanya, Karadağ ve Sırbistan da fiilen savaşa dahil oldular. Ruslar tarafından işgal edilen yerlerdeki Bulgarlar da silahlanarak savaşa katıldılar. Yunanistan savaş hazırlıklarına başlamış oldu. Böylece Rusya Balkanlardaki devletlerin desteğini alarak İstanbul üzerine yürüme imkânı elde etti. Bunun üzerine Osmanlı hükumeti Paris Antlaşması’na imza koyan devletlere başvurarak aracılık yapmalarını istedi. Ancak bu devletlerden hiç biri cevap dahî vermedi.

Devamını oku »