Müverrih

Toplam 64 madde idi ve Almanya’da imzalandı.

Ayastefanos’un Rusya-İngiltere-Avusturya arasında değiştirilmesi konusunda bir kongre toplanması Almanya’nın öncülüğünde toplanmıştır. Bu bakımdan kongrenin Berlin’de toplanması teklifi diğer devletler tarafından kabul görmüştür. Kongreye, Paris ile Londra antlaşmalarına katılan devletler bu kongreye de dahil edildiler. Osmanlı Devleti Mehmed Ali Paşa, Kara Todori Paşa ve Berlin sefiri Sadullah Bey tarafından temsil edildi.

Rusya başbakan Garçakof ve Londra sefiri Şuvalof’u; İngiltere başvekil Beconsfield ile Hariciye Nazırı Salibury’i; Avusturya Hariciye Nazırı Kont Andraşi’yi; Fransa Hariciye Nazırı Vadington’u; İtalya Hariciye Nazırı Kont Gorti’yi kongreye gönderdiler. Almanya ise ev sahibi sıfatıyla Başbakan Bismarck’ı kongreye memur etti.

Antlaşma Maddeleri

Kongre çalışmaları 1 ay sürmüştür. 13 Haziran’da çalışmaya başlayan kongre 13 Temmuz 1878’de çalışmalarını sonlandırdı. Ayastefanos’un imzalanmasından 4 ay sonra imzalanmıştır.

- Sırbistan’ın bağımsızlığı kabul edilmiştir. Kendisine bırakılan Niş vilayeti dışında Bulgaristan’ın güneydoğusunda bazı topraklar verilmiştir. Yeni Pazar, Ayastefanos’ta olduğu gibi kendisiyle Karadağ arasında pay edilmiş, Bosna-Hersek Avusturya’ya bırakılmıştır.

- Karadağ’ın bağımsızlığı kabul edilmiş, Antivari Limanı Karadağ’a bırakılmış; Spezzia Limanı Avusturya’ya; Doloigna ise Osmanlı Devleti’ne verilmiştir.

- Romanya’nın bağımsızlığı teyid edilmiştir. Toprak bakımından kazancı ve kaybı olmamıştır.

- Yunanistan’a Girit, Teselya ve Epir’i istemesine rağmen, kendisine bir şey verilmedi.

- Bulgaristan 3’e ayrılmış; 1. bölge Osmanlı hakimiyetinde muhtar vergi ödeyen bir bölge olacaktır. Bu prensliği Rusya 9 ay boyunca yönetebilecektir. 2. bölge Doğu Rumeli adıyla Osmanlı tarafına bırakılmıştır. Buranın idaresi hakkında büyük devletler tarafından oluşturulan bir komisyon marifetiyle bir talimatname hazırlanarak Doğu Rumeli, Osmanlı hükumeti tarafından atanan Hristiyan bir vali tarafından yönetilecektir. 3. bölge Makedonya’dır. Reformların bir an önce yapılması şartıyla Osmanlı Devleti’ne katılmıştır.

- Bosna-Hersek Avusturya tarafından işgal ve idare edilecektir. Yeni Pazar sancağında asker bulunduracaktır.

- Rusya; Kars-Ardahan ve Batum’u muhafaza edecek. Doğu Beyazıd Osmanlılar’a iade edilecektir. Rusya Batum’da askeri tesis kuramayacaktır.

- İngiltere Kıbrıs’a yerleşecek, Kotur şehri İran’a verilecek.

- Yabancıların din ve mezhepleri ne olursa olsun mahkemeler önünde eşit haklara sahip olacaklardır.

10. Madde: Ermenilerin meskun bulunduğu Doğu Anadolu vilayetlerinde reformalar gerçekleştirilecek, Ermeni nüfusun hakları korunacak.

11. Madde: Savaş tazminatı Rusya ile Osmanlı Devleti’ni ilgilendirdiğinden bu hususta herhangi bir değişikliğe gidilmemiştir.

Berlin Kongresi ile Ayastefanos’un tahlili

- Osmanlı’nın toprak kaybı söz konusu olsa da, dış borçların ödenmesi konusunda 3 prenslik borçları üstlenmiştir.

- Yunanistan, kongreye dahil değildi. Ama Yunanistan şikayetçi idi. Bu yüzden kongreye dahil edildi. Tırhala bölgesi ile ilgili durum Osmanlı ile yeniden gündeme geldi.

- Batum serbest bölge oldu.

- Savaş tazminatının Osmanlı-Rusya sorumluluğunda olduğu gündeme geldi.

Bismarck, Fransa’ya “Tunus’u işgal ederseniz, Avrupa’nın size müdahalesi olmaz” demiştir. Tunus, Kuzey Afrika şehridir ve Garp Ocakları şehirlerinden biridir. Osmanlı Devleti’nin burada kesin hakimiyeti 1534’te Barbaros Hayreddin Paşa’nın Akdeniz faaliyetleri sonucunda Tunus topraklarını devlete kaptırmıştı. 1574’te burası Uluç Ali Paşa döneminde kesin Osmanlı hakimiyetine girmiş ve eyalet statüsünde buraya bir paşa atanmıştır. Daha sonra güçlü ailelerden oluşan beylikler yönetimi (1705) başlamıştır. Dış ilişkilerde Osmanlılara bağlıydı.

1856 Paris Kongresi’nde bu eyaletle yakından ilgilenmek durumu ortaya çıkmıştı. İtalya’nın nüfus artışı ve birliğini tamamlama çabaları, Fransa’nın sömürgelerini çoğaltması Osmanlı’yı burayla daha yakından ilgilendirir duruma getirdi. İtalyanlar burada daha çok ticaretle uğraşmak için gidiyorlardı. Fransızlar daha çok kredi kurumları oluşturdular. Çünkü esir ticareti ve korsanlık Tunus’un önemli kaynaklarından biriydi. Ama denizlerde güvenliğin sağlanmasıyla Tunus Beyleri Fransız bankerlere oldukça borçlanmışlardı.

İngilizler ise, daha çok demiryolu, havagazı gibi işletmeler kuruyorlardı. Bu üç devlet içinde en önemlisi İtalya idi. İtalya birliğini tamamlama sürecindeydi ve nüfus yoğunluğunu buraya aktarmak istiyordu. Tarihi bağlar ve coğrafi yakınlık nedeniyle kendinde hak görüyordu. 1870’de birliğini tamamladı ve büyük devletler arasındaki yerini aldı. 1831 yılında Cezayir zaten Fransa’nın eline geçmişti.

Asıl mesele İtalya’nın, Tunus’un onlara bağlı olduğunu ve Büyük Roma İmparatorluğu’nun bir eyaleti olduğunu ileri sürmesi ve nutuk verilmesi Fransa’yı oldukça rahatsız etti. İtalyan birliğinin ilk kralı Hunbart’ın Sicilya’daki bu konuşması Fransa’yı tahrik etti.