Müverrih

Ayastefanos, Osmanlı Devleti için bir mağlubiyet belgesi idi. Rusya, bu antlaşmanın tasdik belgelerini süratle, 15 gün zarfında hatta mümkünse daha erken teati edilmesini istiyordu. Çünkü Avrupalı devletlerin bir müdahalesinden endişe duymaktaydı. Osmanlı Devleti ise, kendisi açısından fevkalade zararlı ve onur kırıcı olan bu antlaşmayı biraz hafifletmek, bilhassa tazminatla ilgili maddeler için Çar nezdinde girişimde bulunmak istiyordu. Bu maksatla Serasker Rauf Paşa’yı fevkalade elçi statüsüyle Petersburg’a gönderdi.

Rauf Paşa’ya verilen talimat

1) Bulgaristan’ın prenslik haline getirilmesinden vazgeçilmesi, buna karşılık Osmanlı’nın başka bölgelerinde uygulanan müstakil bir bölge haline getirilmesi.

2) Savaş tazminatından vazgeçilmesi

3) Karadğlılara verilen Bar Limanı ve Podgariçe’ye karşılık Bosna-Hersek’de yer verilmesi.

4) Bulgaristan sınırlarının Osmanlı Devleti tarafından tayin olunacak yerlerden daraltılması.

5) Rumeli’den göç eden Müslüman halkın vatanlarına dönmek istedikleri takdirde can, mal ve namuslarının emniyet altına alınması.

6) Tazminattan tamamen vazgeçilemiyorsa hiç olmazsa Doğu’da Beyazıd’ın Osmanlı’ya bırakılması.

7) Şayet Bulgaristan idaresi hakkında bir değişiklik sağlanamadığı takdirde buradaki Müslüman halkın hakkının korunması

Kıbrıs’ın İngiltere’ye Bırakılması
4 Haziran 1878’de temel konusu Kıbrıs adası olan İngiliz-Osmanlı gizli antlaşması imzalandı. Bu antlaşmanın dayandığı temel argüman İngiltere tarafından şu başlıklar altında ileri sürülmekteydi:

- Osmanlı Devleti mağlup olmuştur. Hükumet çaresizlik içindedir. Bu haliyle Osmanlı Devleti çöküşün eşiğindedir.

- İngiltere Ayastefanos’un Balkanlar’ı ilgilendiren maddeleri Avrupa, bilhassa İngiltere menfaatine uyan bir şekilde değiştirmeyi ummaktadır.

- Rusya’nın Osmanlı Devleti’nin Asya toprakları üzerindeki tehdidi büyüktür. Pek çok halktan, ırktan, inançtan insanların yaşadığı bu toprakları; Kars, Ardahan ve Batum’u işgal etmekle Rusya Ermenileri, Irak halkını ve Suriye’yi dahi Osmanlılara karşı kışkırtabilir, onların bağımsızlık isteklerini körükleyebilir. Bu bakımdan Osmanlı Devleti’nin Asya’daki hakimiyeti için güçlü bir devletle ittifak yapması şarttır. Bu devlet Rusya’nın tecavüzünü silah gücüyle önlemeye muktedir bir devlet olmalıdır. Bu devlet de İngiltere’dir.

- İngiltere’nin böyle bir ittifak için 2 şartı vardır; birincisi Osmanlı Devleti’nin Asya topraklarındaki Hristiyan unsurların durumunu ıslah etmesi. Buna dair resmi bir teminat vermelidir. İkincisi, Osmanlı Devleti İngiltere’ye Suriye veya Anadolu sahillerine yakın bir yeri vermesidir; yani Kıbrıs’ı vermesidir.

- Kıbrıs, Osmanlı Devleti’ne ait olacaktır. Gelirleri Osmanlı hazinesine girmeye devam edecektir. İngiltere adayı sadece askeri amaçlarla kullanacak. Rusya işgal ettiği Anadolu’daki toprakları terk ettiği zaman İngiltere adayı bırakacaktır.

İngiltere bu tekliflerini İstanbul’daki büyükelçisi Lord Henry Loyard vasıtasıyla Bahriye Nazırı ve Mabeyn Müşiri (askeri danışman) Said Paşa’ya bildirdi. İngiltere bu tekliflerin kabul edildiği taktirde Osmanlı lehine çalışacağını ifade etti. Loyard Abdülhamid tarafından kabul edilirse, tekliflerin gizli tutulup çabucak kabul edilmesini istedi. Bu teklifler Osmanlı kabinesinde görüşülmedi. Sadece sadrazam Sadık Paşa ile Maarif Nazırı Münif Efendi haberdar edildi. Hariciye Nazırı Saffet Paşa’da dahi gizli tutuldu. Sultan II. Abdülhamid İngiltere’nin tekliflerini kabul etmeden önce eski sadrazam Mehmed Rüşdü Paşa ile Namık Paşa’nın fikrini almak istedi.

Teklifler bir mazbata halinde Hariciye Nazırına sunuldu. Nazır Saffet Paşa bu teklifleri imza etmek istemedi. Loyard, şayet Osmanlı Devleti teklifleri kabul etmek istemezse kongrede barış şartlarının değiştirilmesi konusunda herhangi bir çaba sarf etmeyeceği gibi donanmasıyla Kıbrıs’ı zorla istila edeceği tehdidinde bulundu. Neticede 10 Temmuz 1878 tarihinde Kıbrıs’ın İngiltere’ye bırakılması antlaşması padişah tarafından da tasdik edildi. Antlaşma, gizli tutuldu. Fakat Berlin Kongresi sırasında İngiltere-Osmanlı gizli antlaşması ortaya çıkınca başta Rusya olmak üzere diğer devletler farkına varmış oldular.

İlgililerine Önemli Not: Konunun devamı ilerleyen günlerde yayınlanacaktır.